Tuesday, 20 September 2016

Ruch planet i elektromagnetyzm

Próba tłumaczenia ruchu planet przez działanie elektromagnetyzmu - tak brzmi tytuł jednego z artykułów popularno-naukowych w tygodniku Wszechświat nr 22 z dnia 28 maja 1893 roku. Sam tytuł jest już niebywale intrygujący i choć dziś wywołuje uśmiech na twarzy wśród osób interesujących się astronomią i fizyką to w czasach jego publikacji był pewnie czytany z dużym zainteresowaniem. To były czasy gdy nie podzielnie królowało Prawo Powszechnego Ciążenia sformułowane przez sir Isaaca Newtona. Na bazie praw Newtona z powodzeniem można było tłumaczyć i przewidywać ruch większości planet w Układzie Słonecznym. Większości, bo orbita Merkurego wykazywała pewne odchylenia od przewidywań. Było to jak niedomknięta furtka, pozostawiająca pole do dyskusji i dywagacji na temat słuszności czy kompletności teorii Newtona. Pojawiały się więc różne próby tłumaczenia tego zjawiska. Pojawiały się różne nowe teorie i poglądy w tym próba powiązania elektromagnetyzmu z grawitacją. Należy pamiętać, że był to rok 1893 czyli ładnych kilka lat przed sformułowaniem  Ogólnej Teorii Względności Alberta Einsteina. Dopiero w 1915 roku geniusz wszech czasów, Albert Einstein rozwiązał "problem" ruchu orbitalnego Merkurego.  
An attempt to explanation motion of planets by the action of electromagnetism - is the title of one of the articles in the popular science weekly magazine "Universe" No. 22 dated May 28, 1893 year. The title itself is already extremely intriguing and although today put a smile on the faces of people interested in astronomy and physics in the time of its publication was probably read with great interes. It was a time when the reigning theory of universal gravitation formulated by by Sir Isaac Newton. Movement of most of the planets in the solar system could be successfully explained and predicted based on Newton's laws. Mostly, because the orbit of Mercury showed some deviations from the predictions. It was like a gate ajar, leaving room for discussion and digressions on the validity and completeness of Newton's theory. Scientists attempted to explain this phenomenon on different ways. There were various new theories and ideas in this attempt association of electromagnetism with gravity. Keep in mind that this was the year 1893 which is quite a few years before the formulation of the General Theory of Relativity of Albert Einstein. In 1915 the genius of all time, Albert Einstein solved the "problem" of the orbital motion of Mercury, based on his theory of relativity.


Ale właściwie dla dlaczego o tym w ogóle piszę na moim blogu astronomicznym? Otóż dlatego, że autor przytoczonej publikacji to brat mojej prababci ze strony Ojca. Dzięki temu, że mam w rodzinie osobę zajmującą się zawodowo historią i hobbystycznie genealogią naszej rodziny dowiedziałem się o tej historii. Mało tego, na kartach albumu rodzinnego znajduje się zdjęcie, które do niedawna było całkowicie anonimowe. Dzięki pracy Mateusza, mojego bliskiego krewnego i niestrudzonego tropiciela rodzinnych powiązań okazało się, że ów zdjęcie przedstawia Aleksandra Walentego Trelińskiego - mojego przodka i autora tego ciekawego opracowania z 1893 roku. Jestem niezmiernie dumny z tego znaleziska i myślę, że jego zainteresowania jak i zamiłowanie do nauk przyrodniczych innych członków mojej rodziny, przetrwały gdzieś w genach, które częściowo odziedziczyłem :)

But actually the why of it all I write on my astronomical blog? Well, because the author of the quoted publication is the ancestor of my family from two generations back. I learned about this story thanks to my cousin who is historian and is really engaged in study the genealogy of our family. Some time ago, in the pages of a family album I found a picture, which until recently was completely anonymous. Thanks to the work of Matthew, my close relative and a tireless tracker of family ties, it turned out that this picture shows Alexander Valentine Treliński - my ancestor and the author of this interesting article from 1893.  I am extremely proud of this finding, and I think his interest and passion for the natural sciences have survived somewhere in the genes, which I partly inherited :)









Aleksander Walenty Treliński (1870 - 1926), z wykształcenia chemik z zamiłowaniem do fizyki i astronomii
Aleksander Walenty Treliński (1870 - 1926), chemist with a passion for physics and astronomy








Cyfrowa wersja artykułu zaczerpnięta została ze zbiorów Radomskiej Biblioteki Cyfrowej.

ps. Mateusz, bardzo dziękuję za Twoją pracę i przesłane informacje.